Meer foto’s uit dit albumDeze foto hoort bij het album Kanonswal.
Bekijk het volledige albumGrote foto voor donateursVoor minimaal €20 per jaar kunt u donateur worden en grote foto’s bekijken.
Word donateur en bekijk grote foto’sInformatie over deze foto / video
- Fotocredit
- Joke Groot Kormelink-Kuenenger
- Trefwoorden
- kanonswal,baar,lijkenhuisje,houtwal,jóddenallee
Trefwoord voorstellen
Ziet u iets op deze foto dat nog niet bij de trefwoorden staat? Geef één trefwoord of naam door. Na controle voegen wij het eventueel toe.
Auteursrecht
Deze foto mag niet zonder toestemming van de rechthebbende worden gebruikt, gepubliceerd of verspreid.
Het Baar huisje van de Joodse Gemeenschap
Hallo Rachel Levy, Maria and I are collaborating on the project Stolpersteine.
How did you like the cemetary?
The balustrade is blown down during a hurricane in 1966 .
there is an initiative to restore the METAHEER house.
I hope that the restoration is complete the next time you’re in Groenlo.
Naar ik begrepen heb heeft het NIK inmiddels wel gereageerd. Het zou mooi zijn als er schot kwam in de restauratie van het huisje.
Paul, juist, zo zit dat. Dank voor je antwoord.
St mooi groenlo werkt aan een plan om het baarhuis te herstelen. Er zijn geen orginele bouwtekeningen gevonden dus zijn er iom andere partijen vorig jaar niewe tekeningen gemaakt. Voor de details zoeken we daarom oude fotos.
Ans, begrijp ik het goed dat er bouwtekeningen zijn van het baarhuisje? Zijn dat de originelen?
Wat zou het mooi zijn als de restauratoe van het baarhuisje parallel zou lopen met de opknap van de kanonswal.
Ik heb begreoen dat er fondsen zijn voor het betalen van d restauratie. Ook zijn er al bouwtekeningen.
En wie heeft het werk toen uitgevoerd ?
wij hebben een 10 tal jaren geleden een prijs voor herstel van het washuisje opgegeven en moesten dit doen voor de joodse gemeenschap van winterswijk.
Het huis van Mendels aan de Nieuwstad heeft een vergelijkbare balustrade op het dak. Misschien dezelfde bouwer en/of architect? Dan zou dat als voorbeeld gebruikt kunnen worden bij de reconstructie van het gebouwtje op de Joodse begraafplaats.
Ans bij het filmpje schaatsen op de gracht is het baarhuisje vanaf de zesde minuut verschillende keren te zien ,alleen te donker niet duidelijk.misschien heeft iemand daar een oplossing voor.
Dank je wel Gerrit. Het lijkt er op dat dit echt de enige foto is van het baarhuisje. Maar wil er een vergunning komen voor herbouw van de balustrade dan moeten er betere en duidelijker foto’s voorhanden zijn.
Ans, Op het WWW niks gevonden.
OPROEP!!! ik ben met SPOED op zoek naar foto’s van dit baarhuisje waar de balustrade nog op staat. Tot nu toe is er maar eentje gevonden en die staat hierboven. Zijn er nu echt geen foto’s van vissende mensen of iets dergelijks te vinden waar dit baarhuisje met balustrade ook op staat?
Wellicht heeft het NIG (Nederlands israelitisch genootschap ) wel hele goede ideen over het restaureren van het baarhuisje.
Dirk, heb je nog wel eens contact met Ben Noach?
De gevelsteen in een van de gevels van de voormalige synagoge zier er nu immers ook weer prachtig uit.
En dit nog wel geraliseerd vanuit een initiatief van de plaatselijke bevolking. Ik ben heel benieuwd hoe de zaken zich gaan ontwikkelen.
Mendel is een Joodse jongensnaam.
De betekenis van de naam is `trooster`.
Boor de geinteresseerden onder ons, de betekenis van Joodse jongensnamen kun je vinden onder
de betekenis van Joodse namen
Chaim (Chayim, Hyam)
Chaim betekent ‘leven’. De naam verscheen het eerst in Joodse geschriften gedurende de 12de eeuw als één van de Tosafot commentatoren op de Talmoed. De traditie zegt dat de Masjiach (Messias) Chaim zal worden genoemd.
Indrukwekkende vondst Dirk.
Wat betekent de afkorting: T.N.Ts.B.H.?
Ik heb wat gegoogeld en deze uitleg gevonden. Het is een afkorting van “Tehije Nisjmato Tseroera Betsror Hechajiem”.
Dit betekent: “moge zijn/haar ziel gebonden zijn in de bundel der levenden”.
Op de site stenenarchief. org staan inmiddels foto’s van de joodse begraafplaats in Groenlo. Bijzonder is, dat de Hebreeuwse teksten op de stenen in het Nederlands vertaald worden. Ook de steen van Heijman Heijmans (slager in de Mattelierstraat) uit 1924 wordt beschreven. Nu kunnen we zien dat Heijman eigenlijk “Chaim” heette:
In het Hebreeuws:
Hier rust
Een ingetogen man en rechtschapen in zijn handelingen
Leider van de gemeente.
De heer Chaim zoon van Zvi Heijmans
en de naam van zijn moeder was Sara.
Hij ging naar zijn Eeuwige Wereld
Op de vooravond van de Heilige Shabbat de 22e Tammoez en hij werd begraven op zondag de 25e van die maand
5684
T.N.Ts.B.H.
En daaronder in het Nederlands:
Hier Rust
HEIJMAN HERTS HEIJMANS
Geb. 5 Nov.5615
Overl. 25 Juli 5684
Deuteronomium 22.8 uit de Statenbijbel
8Wanneer ghy een nieuw huys sult bouwen, so sult ghy op u dack een 17lene maken: op dat ghy geene 18bloetschult op uwen huyse en legget, wanneer yemant vallende, daer van afviele.
Nu de opknap van de wal aanstaande is weer even een opmerking over het baarhuisje: de reden dat een Joods huis met een plat dak een balustrade moet hebben is te vinden in de Bijbel: Deuteonomium 22.8
De vertaling van de Hebreeuwse tekst op het houten bord op de gevel van het huisje vindt je hier boven”: Dirk van der Meer gaf een vertaling op 15-12-2009. Zie boven.
Omgekome Grollenaren in de SHOA vindt je op
DIGITAAL JOODS DOCUMENT
Hierboven nog wat informatie over het Joodse Kerkhof en een vertaling van de tekst die op het baarhuisje is aangebracht.
Binnenkort wordt er een convenant getekend tussen de gemeente en de provincie, waarbij er geld vrijkomt voor een opknapbeurt van de Kanonswal. De afgelopen week is er flink wat zand naar beneden gespoeld.
Inderdaad moet dan ook gekeken worden naar opknap van het kerhof. Hopelijk kan hier ook geld voor vrijgemaakt worden.
Hallo Dirk van der Meer, Die tekst over de balustrade op een huis vinden we die in Deuteronoimiem of ook mog op andere locaties in de Bijbel?
De familie Mogendorff was tot WO2 een grote joodse familie in Groenlo. In het begin van de 20e eeuw waren diverse leden van deze familie werkzaam als ambtenaar maar ook in de fotografie waren ze actief.
In WO2 zijn van deze groenlose tak van deze familie helaas 19 personen omgebracht in de nazi vernietigingskampen. Zij kwamen voornamelijk om in Sobibor.
Nog even ter ere van het baarhuisje. Alleen al vanwege de vele omgebrachte joodse Grollenaren zou dit huisje in ere hersteld moeten worden en blijven.
ik herriner mij een mogendorff die een winkel had in de nieuwestaat ik meendedat hij daar een boek winkel had ?
Ans, ik heb ’t even nagezocht. Antje Noach-Mogendorff, de overgrootmoeder van Ben, is op 11 augustus 1824 geboren te Groenlo. Overleden te Deventer op 28 november 1917. Grootmoeder Roosje Mogendorff (waarvan ik in GENLIAS geen geboorteplaats kan vinden, overleed te Deventer op 13 oktober 1926). Ruim voor de Tweede Wereldoorlog dus. Bovendien woonde deze tak van de familie inmiddels in Deventer.
Dirk ik heb even gegoogled op “digitaal joods monument. groenlo”en ben hun namen nog niet tegengekomen.
Wel kom je Eli Migendorff hier op scherpinbeeld hier en daar tegen, vooral op foto’s en films die met vissen te maken hebben.
Ja, een extra bordje met de vertaling is geen slecht idee. Ben Noach schreef trouwens ook nog vanuit Israel: “Toevallig ligt een belangrijk gedeelte van mijn wortels in Groenlo – namelijk de familie Mogendorff (mijn grootmoeder van mijn vaders kant was Roosjen Mogendorff en mijn overgrootvader Salomon Noach was getrouwd met Antjen Mogendorff, beiden Groenlo’ers).”
Dirk, bedankt voor de moeite. Indrukwekkend , die tekst, maar jammer dat wij Grollenaren die niet kunnen lezen.Het zou wel fijn zijn als er nog een bordje bij kwam met de Nederlandse vertaling.
Ik heb aan Ben Noach, coördinator voor Israel van het Stenen Archief, om een vertaling van het bord op het huisje op de Joodse begraafplaats gevraagd. Dit is zijn reactie:
”Het is een herinneringsbord voor de omgekomenen in de Shoa.
Als zodanig heeft het wel recht op een wat beter onderhoud, vind ik,
en hoewel nog steeds duidelijk leesbaar, zou een herverven van de letters
en het vervangen van de verroeste moeren wel een blijk zijn van wat meer
eerbetoon.
De tekst luidt:
Ter Herinnering [aan]
Onze broeders en zusters
Die werden gedood in de jaren
1940 – 1945
Hun Herinnering Zij Tot Zegen.
De Hebreeuwse letters die de jaren aangeven verwijzen uiteraard naar de
Joodse jaartelling resp. 5700 (voor 1940) en 5705 (voor 1945).”
De stam van het woord metaheer is THR, uit te spreken als téhoor en dat betekent rein. Vaak wordt gedacht, dat koosjer ‘rein’ betekent, maar koosjer wil eigenlijk niets anders zeggen, dan dat het rabbinaat iets geschikt heeft verklaard voor gebruik, want koosjer betekent ‘geschikt’.
Harry, je kon wel eens gelijk hebben.
Ik heb de Hebreeuwse naam even opgezocht. METAHEER.
Een metaheerhuis of metaarhuis is een lijkenhuis dat zich bevindt op Joodse begraafplaatsen.
Het metaheerhuis is bedoeld voor het ritueel reinigen van de doden. Bij deze reiniging wordt het lichaam geheel afgedekt met een laken terwijl er kommen warm water over uitgegoten worden. Slechts een beperkte groep, namelijk speciaal aangestelde mensen zijn bij het reinigingsritueel betrokken. Op de begraafplaats wordt in het metaheerhuis een lijkrede uitgesproken. Vervolgens wordt de dode onder het reciteren van bepaalde psalmen ten grave gedragen. Na het zeggen van enige gebeden en citaten uit de Talmoed wordt het graf door de aanwezigen gezamenlijk gedicht en wordt het kaddisjgebed door de meest directe nabestaande gezegd. Het is niet de gewoonte om bloemen of kransen te leggen. Direct na de begrafenis neemt voor de naaste familie de zevendaagse periode van rouw, de sjivve, een aanvang.
volgens mij wordt dit huisje wasruimte genoemd.
Jan hier volgt de definitie van een baarhuisje: Een baarhuisje is een klein gebouwtje op een begraafplaats waar doden werden opgebaard.
Veel Nederlandse baarhuisjes werden gebouwd nadat in 1872 de Wet tot Voorzieningen tegen Besmettelijke Ziekten van kracht werd. Na enkele cholera-epidemieën werd op iedere begraafplaats de aanwezigheid verplicht gesteld van een huisje waar overledenen aan besmettelijke ziekten opgeslagen konden worden. De overledene mocht pas na 36 uur begraven worden, doordat pas na die tijd zeker geacht werd dat de dood was ingetreden. De functie van baarhuisje werd gecombineerd met die van lijkenhuis.
Op vele begraafplaatsen zijn nog baarhuisjes terug te vinden uit deze periode. Deze huisjes zijn hun oorspronkelijke functie kwijtgeraakt en worden tegenwoordig vaak gebruikt als bergplaats. Vele baarhuisjes zijn beschermd als monument en worden daarom gerenoveerd.
Ik twijfel tussen Jesaja 16:3 en Jesaja 26: 19a
Jesaja 16:3 zou dan zijn:
Verberg de verdrevene, verraad een vluchteling niet.
Jesja 19: Mogen uw doden herleven, moge ook mijn lijk opstaan!-waakt op en jubelt die woont in het stof, want als dauw op verse groente zal jouw dauw zijn en de aarde zal de schimmen hergeven…………. Wellicht zit ik er met beide teksten ver naast, omdat ik de Hebreeuwse taal niet machtig ben.
Hallo Dirk, hier de balustrade nog in volle glorie. Nu weten wij ook wat de betekenis van zo’n balustrade is. Volgende vraag: weet jij ook de vertaling van de Hebreeuwse tekst, afgebeeld op dit baarhuisje?
oef, dit is ironisch bedoeld. Ik ben ontzettend teleurgesteld over het mislopen van die subdidie.
misschien kan de “stadsdichteres” een gedicht wijden aan het kerkhofje…
Nou , mooi dan he Bennie? Het kerkhofje wordt niet vergeten.
Ans,ik heb net met mevrouw Stigter contackt gehad,wel moest ik vermelden dat dit door velen tot stand is gekomen.
Ans, dan is mijn bootschap aan mevrouw Stigter van de joodse gemeenschap toch wel verder gekomen.Zij is heel actief en heeft ook wat ik haar heb verteld door gespeeld aan het Nederlands Isra”elisch kerkgenootschap.Zal vandaag vandaag ook nog even contackt met haar op nemen.
o ja ik vergeet nog het breien als eeuwenoude techniek.
Heel inspirerend was tijdens de oude Grolse markt de aanwezigeheid van “Geeske” in de stadboerderij.
Las vanmorgen in de krant dat i.v.m. de raadsvergadering Jacques Gans namens het Nederlands Israëlisch Kerkgenootschap stelde dat waar sprake is van het vestingstadbeleid uitdrukkelijk ook rekening moet worden gehouden met het behoud van de twee eeuwen oude joodse begraafplaats bij de Kanonswal. : “Het is ons eigendom en sinds 2001 rijksmonument. “
Zou er nu toch aandacht besteed worden aan het slechte onderhoud (veel onkruid) van het kerkhof?
Hierbij wil ik niets ten nadele zeggen van het vestingstadbeleid. Ik vind het heel erg jammer dat de Europese subsidie weggevallen is . Ik heb de indruk dat sinds de “Slag om Grolle” heel veel medeburgers op positieve wijze ” om” en over de streep getrokken zijn waar het de vestingstadbeleving betreft.
Ik begreeo dat sinds de slag om Grolle de Compagnie Grolle versterkt is met een vrouwenteam, vrouwen die ook hun beste beentje willen voorzetten waar het de vestingstadbeleving betreft, zoals het doen herbeleven van de oude ambnachten als spinnen, weven en het vervaardigen van historsch verantwoorde kleding . Chapeau!
Wanneer zal dit fraaie baar/lijkenhuisje in zijn oude glorie herrijzen? Kunnen we met deze vraag terecht op het forum van toekomstvanoostgelre?
Ik schat in dat de balustrade rond 1966 is verwijderd, na de storm en de schade aan de kerkhofmuur. Bij deze herstelbeurt is mogelijk de balustrade ook beschadigd en daarom niet meer opgebouwd.
Erik, in datzelfde boek van jou staat op bladzijde 74 een nog duidelijker foto van de ballustrade. De foto met Hennie Kruidenier er op wordt gedateerd rond 1955.
Joop,
Ik heb even gekeken in het boek over de Grolse gracht dat ik gemaakt heb of daar een oude foto in zat met daarop de ballustrade. Op bladzijde 190 bovenste foto (met de eenden op de voorgrond) is het baarhuisje met ballustrade ook iets te zien. Deze foto stamt uit 1950 en is genomen vanaf de brug Eibergseweg richting Joodse kerkhof.
Fraai die ballustrade. Nooit op oude foto’s gezien. Ik ben benieuwd of de foto te dateren is om er achter te komen wanneer die ballustrade verwijderd is.
Fraaie foto van het baarhuisje van de Joodse begraafplaats. Die fraaie rand is helaas verwijderd uit onderhoudstechnische oogpunt. Nu zit er zo’n fraaie aluminium dakrandje. Zou wel weer een fraai plaatje kunnen worden, naast een opgeknapte kanonswal.